Finasteride là một loại thuốc thường được sử dụng để điều trị tăng sản lành tính tuyến tiền liệt và rụng tóc do androgen ở nam giới. Thuốc phát huy tác dụng bằng cách ức chế men 5α-reductase, làm giảm sản xuất dihydrotestosterone. Tuy nhiên, như tất cả các loại thuốc, nó cũng có thể gây ra một số tác dụng phụ.
Về tỷ lệ xuất hiện tác dụng phụ, dữ liệu từ các nghiên cứu khác nhau có sự khác biệt, nhưng nhìn chung không phải là hiếm gặp. Trong các thử nghiệm lâm sàng dài hạn trên bệnh nhân tăng sản lành tính tuyến tiền liệt, tỷ lệ tác dụng phụ liên quan đến tình dục dao động từ 1% đến 10%. Trong khi đó, ở các nghiên cứu sử dụng liều thấp hơn để điều trị rụng tóc, tỷ lệ này thường thấp hơn, khoảng 1% đến 3%.
Các tác dụng phụ phổ biến nhất tập trung vào chức năng tình dục. Giảm ham muốn tình dục, rối loạn cương dương và giảm lượng tinh dịch là những triệu chứng thường được báo cáo nhất, trong đó giảm lượng tinh dịch có tỷ lệ xuất hiện tương đối cao nhất. Các tác dụng phụ này thường xuất hiện trong vòng vài tháng sau khi dùng thuốc, và hầu hết bệnh nhân có triệu chứng ở mức độ nhẹ đến trung bình.
Các tác dụng phụ về mặt tâm trạng cũng đáng được quan tâm. Một số ít bệnh nhân có thể báo cáo tình trạng trầm cảm, lo âu hoặc tâm trạng chán nản. Các nghiên cứu dựa trên quần thể lớn cho thấy việc sử dụng Finasteride có liên quan đến việc tăng nhẹ nguy cơ trầm cảm, nhưng mối quan hệ nhân quả vẫn chưa được xác định hoàn toàn và cần thêm nhiều bằng chứng chất lượng cao.
Phì đại tuyến vú ở nam giới là một loại tác dụng phụ khác có thể xảy ra. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ xuất hiện khoảng từ 1% đến 2%, biểu hiện là đau hoặc to tuyến vú. Tình trạng này hầu hết có thể hồi phục, tự biến mất sau khi ngừng thuốc, nhưng một số ít bệnh nhân có thể cần điều trị bằng thuốc hoặc phẫu thuật.
Trong những năm gần đây, “Hội chứng hậu Finasteride” đã được một số bệnh nhân đề cập đến, chỉ tình trạng các tác dụng phụ như rối loạn chức năng tình dục, trầm cảm vẫn tồn tại ngay cả sau khi ngừng thuốc. Hiện tại, hội chứng này chưa được giới y học chính thống công nhận hoàn toàn là một bệnh lý riêng biệt, nhưng Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã thêm cảnh báo liên quan vào tờ hướng dẫn sử dụng thuốc. Các bằng chứng hiện có chủ yếu đến từ các báo cáo ca bệnh và nghiên cứu hồi cứu, thiếu các thử nghiệm đối chứng quy mô lớn để xác thực.
Chiến lược xử trí trước hết nhấn mạnh việc trao đổi đầy đủ với bác sĩ. Khi xuất hiện tác dụng phụ, không nên tự ý ngừng thuốc vì việc ngừng thuốc đột ngột có thể dẫn đến bùng phát các triệu chứng của bệnh nguyên phát. Bác sĩ có thể đề nghị giảm liều, dùng thuốc cách ngày, hoặc chuyển sang một loại thuốc khác. Nếu tác dụng phụ ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống, thường có thể cân nhắc ngừng thuốc và trong hầu hết các trường hợp, các triệu chứng sẽ hồi phục trong vòng vài tháng.
Về các bằng chứng mới nhất, một phân tích tổng hợp quy mô lớn được công bố vào năm 2023 đã bao gồm hơn 100.000 bệnh nhân, xác nhận rằng Finasteride có liên quan đến việc tăng nguy cơ rối loạn chức năng tình dục một cách đáng kể, nhưng tỷ lệ hồi phục sau khi ngừng thuốc là hơn 95%. Ngoài ra, liên quan đến mối quan hệ giữa việc sử dụng lâu dài và nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt, các nghiên cứu chỉ ra rằng Finasteride có thể làm giảm tỷ lệ mắc ung thư tuyến tiền liệt mức độ thấp, nhưng tác động đối với ung thư mức độ cao vẫn còn gây tranh cãi và cần kết hợp với tầm soát định kỳ.
Cần đặc biệt nhấn mạnh rằng, sự xuất hiện của các tác dụng phụ có sự khác biệt đáng kể giữa các cá nhân. Một số người chưa bao giờ gặp bất kỳ khó chịu nào, trong khi một số ít người có thể rất nhạy cảm với thuốc. Tuổi tác, tình trạng sức khỏe nền, liều lượng và thời gian sử dụng thuốc đều có thể ảnh hưởng đến nguy cơ.
Tóm lại, Finasteride là một loại thuốc hiệu quả và nhìn chung an toàn, nhưng bệnh nhân nên hiểu rõ về các tác dụng phụ tiềm ẩn của nó trước khi sử dụng. Nếu xuất hiện bất kỳ khó chịu nào, việc thảo luận kịp thời với bác sĩ là cách làm hợp lý nhất.
(Chỉ mang tính tham khảo, không cấu thành lời khuyên y tế)