Rụng tóc là nỗi lo của nhiều người, đặc biệt là chứng hói đầu ở nam giới (rụng tóc do nội tiết tố androgen). Tuy nhiên, trên lâm sàng, các bác sĩ đã phát hiện một hiện tượng thú vị: khi lấy một mảnh nhỏ nang tóc từ vùng chẩm (gáy) và cấy ghép đến vùng trán hoặc đỉnh đầu đang bị hói, những nang tóc này không những không tiếp tục rụng mà còn có thể phát triển khỏe mạnh lâu dài. Nguyên lý khoa học đằng sau hiện tượng này chính là «Lý thuyết ưu thế vùng cho» kinh điển.
Lý thuyết ưu thế vùng cho được bác sĩ da liễu người Mỹ Norman Orentreich lần đầu tiên đề xuất vào những năm 1950 của thế kỷ 20. Quan điểm cốt lõi của lý thuyết này là: tuổi thọ và đặc tính phát triển của nang tóc chủ yếu được quyết định bởi đặc tính di truyền của chính nó, chứ không phụ thuộc vào môi trường vùng nhận nơi nó được cấy ghép. Nói cách khác, các nang tóc sau khi cấy ghép vẫn «nhớ» nguồn gốc của mình và tiếp tục hoạt động theo nhịp điệu phát triển vốn có.
Tại sao các nang tóc ở vùng chẩm lại có thể «độc lập» như vậy? Điểm mấu chốt nằm ở độ nhạy cảm của chúng với nội tiết tố androgen – đặc biệt là dihydrotestosterone (DHT). Nguyên nhân cốt lõi của chứng rụng tóc do nội tiết tố androgen là các nang tóc ở vùng trán và đỉnh đầu mang một lượng lớn thụ thể androgen. Khi testosterone bị chuyển hóa thành DHT bởi enzyme 5α-reductase, DHT sẽ liên kết với các thụ thể này, dần dần làm teo nhỏ nang tóc và cuối cùng gây rụng. Trong khi đó, các nang tóc ở vùng chẩm có mật độ thụ thể androgen bẩm sinh cực kỳ thấp, gần như «thờ ơ» với DHT.
Sự khác biệt này bắt nguồn từ sự phát triển phôi thai và biểu hiện gen của nang tóc. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, mức độ biểu hiện của gen thụ thể androgen trong các nang tóc vùng chẩm thấp hơn đáng kể so với vùng đỉnh đầu, đồng thời, hoạt tính của enzyme 5α-reductase tại chỗ cũng thấp hơn. Do đó, ngay cả khi nồng độ nội tiết tố androgen trong cơ thể ở mức bình thường, các nang tóc vùng chẩm cũng không bị tấn công, nhờ đó duy trì được chu kỳ phát triển hoàn chỉnh, thường kéo dài đến vài chục năm hoặc thậm chí suốt đời.
Bằng chứng trực tiếp nhất cho Lý thuyết ưu thế vùng cho đến từ các ca phẫu thuật cấy ghép tóc tự thân. Bác sĩ sẽ lấy một dải nang tóc mảnh từ vùng chẩm của bệnh nhân, sau khi tách vi thể, sẽ cấy ghép vào vùng đã bị hói. Theo dõi lâu dài cho thấy, tóc sau khi cấy ghép vẫn giữ được các đặc điểm vốn có của vùng chẩm tại vùng nhận: không bị ảnh hưởng bởi nội tiết tố androgen, không rụng, và tiếp tục phát triển. Đây chính là sự xác nhận lâm sàng cho Lý thuyết ưu thế vùng cho.
Cần nhấn mạnh rằng, Lý thuyết ưu thế vùng cho không có nghĩa là tất cả các nang tóc ở vùng chẩm đều «trường sinh bất tử». Trong một số rất ít trường hợp, một phần nang tóc sau khi cấy ghép có thể bị rụng sớm do chấn thương phẫu thuật, nhiễm trùng hoặc phản ứng miễn dịch của cá nhân. Ngoài ra, nếu bản thân bệnh nhân mắc các loại rụng tóc khác (như rụng tóc từng vùng, liken phẳng…), các nang tóc sau cấy ghép cũng có thể bị ảnh hưởng bởi chính căn bệnh đó. Vì vậy, lý thuyết này chủ yếu được áp dụng cho chứng rụng tóc do nội tiết tố androgen.
Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của sinh học phân tử, các nhà khoa học đang tìm kiếm các gen và con đường tín hiệu cụ thể kiểm soát «ưu thế vùng cho» của nang tóc. Ví dụ, tính đa hình của một số gen (như AR, SRD5A2…) có thể quyết định khả năng kháng cự của nang tóc vùng chẩm. Tuy nhiên, các nghiên cứu này vẫn đang ở giai đoạn khám phá và chưa được chuyển đổi thành phương pháp điều trị lâm sàng.
Tóm lại, Lý thuyết ưu thế vùng cho cung cấp nền tảng khoa học vững chắc cho việc cấy ghép tóc. Nó cho chúng ta biết: các nang tóc ở vùng chẩm, vì không nhạy cảm với nội tiết tố androgen, nên có thể trở thành «vùng cho» lý tưởng, cung cấp tóc phát triển vĩnh viễn cho vùng bị hói. Tuy nhiên, đặc tính nang tóc của mỗi người có sự khác biệt, và hiệu quả cấy ghép cũng cần được đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa.
**Chỉ mang tính tham khảo, không cấu thành lời khuyên y tế.**